Begrippenregister gevelwerk
Vertel wat je aan je gevel ziet. Een vakbedrijf neemt contact met je op.
- Gratis en vrijblijvend
- Vakbedrijf uit Utrecht
- In een minuut aangevraagd
Lintvoeg, bakhuid, bastaardmortel, kalksinter. Wie een offerte voor gevelwerk leest, komt woorden tegen die niet in het dagelijks leven voorkomen. Hier staan er 58 op een rij, in gewone taal.
- Eerst kijken welke steen en welke voeg je gevel heeft
- Vaste prijs vooraf, steiger en afvoer als aparte posten
- Geen hogedruk op baksteen, wel lage druk, stoom of softwash
- Mortel die zachter is dan de steen, zeker bij oude gevels
Het Begrippenregister gevelwerk bevat 58 begrippen in vijf categorieën: steen en metselwerk (21), voeg en mortel (15), reinigen en behandelen (8), schade en vocht (10) en regels en vergunning (4). Kernpunten: de voeg hoort zachter en dampopener te zijn dan de steen; natuurlijk hydraulische kalk wordt volgens NEN-EN 459-1 ingedeeld in NHL 2, NHL 3,5 en NHL 5; metselmortel volgens NEN-EN 998-2 in klassen als M2,5, M5 en M10. Peildatum 13 oktober 2026, licentie CC BY 4.0, ook als open JSON.
Bijgewerkt op 13 oktober 2026
Waarom dit register
Een goede offerte voor gevelwerk noemt per post wat er gebeurt: uithakken of uitslijpen, welke mortel, welke voegvorm, welke reinigingsmethode. Dat helpt alleen als je weet wat die woorden betekenen. Dit register legt ze uit, zonder vakjargon, zodat je offertes kunt vergelijken en de juiste vragen kunt stellen.
Bij elk begrip staat, waar dat kan, een link naar de pagina waar het in de praktijk speelt.
Steen en metselwerk
| Begrip | Betekenis |
|---|---|
| Baksteen | Steen van gebakken klei. De meeste Nederlandse gevels zijn van baksteen; hoe hoger en langer gebakken, hoe harder en minder poreus de steen. |
| Handvormsteen | Baksteen die in een vorm is gemaakt, oorspronkelijk met de hand, met een onregelmatig, levendig oppervlak. Oude handvormstenen zijn vaak zachter en zuigen meer water op dan moderne steen. |
| Strengperssteen | Baksteen waarvoor de klei door een mondstuk wordt geperst en daarna op maat gesneden. Strak, glad en meestal hard. Vaak met gaten in de lengterichting. |
| Kalkzandsteen | Steen van zand en kalk die onder stoomdruk is verhard in plaats van gebakken. Vaak gebruikt in binnenmuren en achtergevels, soms geschilderd of gepleisterd. |
| Bakhuid | De buitenste, iets dichtere laag van een gebakken steen. Hogedruk en grof stralen kunnen die laag beschadigen, waarna de steen sneller water opneemt en verweert. Meer |
| Waalformaat | Veelgebruikt baksteenformaat van circa 210 x 100 x 50 mm. |
| Dikformaat | Baksteenformaat van circa 210 x 100 x 65 mm, dikker dan het Waalformaat. |
| Vechtformaat | Dun baksteenformaat van circa 210 x 100 x 40 mm, veel gebruikt bij oudere gevels. |
| Hilversums formaat | Lang en dun baksteenformaat van circa 240 x 90 x 40 mm, met een uitgesproken horizontale uitstraling. Meer |
| Strek | Steen die met de lange zijkant in het zicht is gemetseld. |
| Kop | Steen die met de korte kant in het zicht is gemetseld. |
| Halfsteensverband | Metselverband waarin alleen strekken liggen, per laag een halve steen verspringend. Gangbaar bij het buitenblad van een spouwmuur. |
| Kruisverband | Metselverband met afwisselend een laag koppen en een laag strekken, waarbij de strekkenlagen om en om een halve steen verspringen. |
| Vlaams verband | Metselverband waarin in elke laag een kop en een strek elkaar afwisselen. |
| Rollaag | Laag stenen die rechtop op hun kant zijn gemetseld, bijvoorbeeld boven een kozijn of als afdekking van een muur. Meer |
| Spouwmuur | Muur van twee bladen met een spouw ertussen, eventueel gevuld met isolatie. De spouw houdt doorslaand regenwater tegen. Meer |
| Massieve muur | Buitenmuur zonder spouw, vaak anderhalve of twee stenen dik. Kwetsbaarder voor doorslaand vocht dan een spouwmuur. Meer |
| Spouwanker | Metalen anker dat het binnen- en buitenblad van een spouwmuur verbindt. |
| Latei | Ligger boven een raam- of deuropening die het metselwerk erboven draagt, van staal, beton of steen. Een roestende stalen latei kan het metselwerk omhoogdrukken. Meer |
| Dilatatievoeg | Verticale, met kit of een profiel gevulde voeg die beweging in een lange gevel opvangt, zodat er geen scheuren ontstaan. Meer |
| Waterslag | Uitstekende plaat of steen onder een raam die regenwater van de gevel af leidt. Meer |
Voeg en mortel
| Begrip | Betekenis |
|---|---|
| Voeg | De met mortel gevulde ruimte tussen de stenen. Bedoeld om water te keren, beweging op te vangen en eerder te slijten dan de steen. Meer |
| Lintvoeg | Horizontale voeg tussen twee lagen stenen. |
| Stootvoeg | Verticale voeg tussen twee stenen in dezelfde laag. |
| Kalkmortel | Mortel met kalk als bindmiddel. Zachter en dampopener dan cementmortel en daarom geschikt voor oude gevels met zachte steen. Meer |
| Natuurlijk hydraulische kalk (NHL) | Kalk die ook onder vochtige omstandigheden uithardt. Volgens NEN-EN 459-1 ingedeeld in NHL 2, NHL 3,5 en NHL 5; het getal is de minimale druksterkte na 28 dagen in N/mm2. Meer |
| Cementmortel | Mortel met cement als bindmiddel. Hard en sterk; geschikt voor harde, moderne steen, maar te hard voor zachte oude steen. Meer |
| Bastaardmortel | Mortel met zowel cement als kalk als bindmiddel, met eigenschappen tussen beide in. |
| Mortelklasse | Aanduiding van de druksterkte van metselmortel volgens NEN-EN 998-2, zoals M2,5, M5 of M10; het getal is de druksterkte in N/mm2. |
| Platvolle voeg | Voeg die vlak met de voorkant van de steen is afgewerkt. |
| Verdiepte voeg | Voeg die een paar millimeter achter de voorkant van de steen ligt. Geeft schaduw en accentueert de stenen. |
| Holle voeg | Voeg die met een rond voegijzer licht hol is afgewerkt. |
| Uitslijpen | De oude voeg met een voegenzaag met afzuiging uit de gevel halen. Geschikt voor harde steen. Meer |
| Uithakken | De oude voeg met de hand en een smalle beitel verwijderen. Nodig bij zachte steen, waar een slijpschijf de steenrand beschadigt. Meer |
| Voegdiepte | Hoe diep de oude voeg wordt verwijderd voordat opnieuw wordt gevoegd; doorgaans ongeveer 15 mm, of tot er gezonde mortel zit. Meer |
| Doorgestreken werk | Metselwerk waarbij de metselmortel direct tijdens het metselen als voeg wordt afgewerkt, zonder aparte voegmortel. |
Weet je welke termen in jouw offerte horen? Vraag er dan een aan.Vrijblijvend · prijs vooraf vastgelegd · meerwerk alleen na akkoord
Stel je offerte samenReinigen en behandelen
| Begrip | Betekenis |
|---|---|
| Stoomreinigen | Reinigen met heet water of stoom op lage druk. Veilig voor de meeste baksteen. Meer |
| Softwash | Reinigen met een middel dat algen en mossen doodt, op lage druk; de gevel spoelt daarna verder schoon. Meer |
| Hogedrukreinigen | Reinigen met een harde waterstraal. Ongeschikt voor baksteen: het slaat voegen open en ruwt de bakhuid op. Meer |
| Stralen | Een verflaag of coating verwijderen met een straalmiddel. Op baksteen met een fijn middel en lage druk. Meer |
| Cementsluier | Dunne grijze waas van mortelresten op de stenen, bijvoorbeeld na het voegen. Meer |
| Impregneren | Een kleurloos middel, meestal op basis van silaan of siloxaan, laten intrekken in steen en voeg zodat die waterafstotend worden maar dampopen blijven. Ook hydrofoberen genoemd. Meer |
| Dampopen | Eigenschap van een verf, mortel of impregneermiddel die waterdamp doorlaat, zodat vocht uit de muur kan verdampen. Meer |
| Biocide | Middel dat algen, mossen en schimmels doodt; gebruikt bij softwash. Meer |
Schade en vocht
| Begrip | Betekenis |
|---|---|
| Zoutuitslag | Zachte witte laag van zouten die met vocht uit steen of mortel naar het oppervlak komen. Verdwijnt vaak vanzelf. Meer |
| Kalksinter | Harde witte korst of streep van kalk die uit de mortel is opgelost en aan het oppervlak is uitgehard. Verdwijnt niet vanzelf. Meer |
| Groene aanslag | Algen en soms mos op een gevel die lang vochtig blijft. Meer |
| Zandende voeg | Voeg waaruit het bindmiddel is verdwenen, zodat de mortel als zand wegkruimelt. Meer |
| Vorstschade | Schade doordat water in steen of voeg bevriest en uitzet; zichtbaar als afschilferende of afspringende steen. Meer |
| Trapscheur | Scheur die trapsgewijs door de voegen loopt, vaak door zetting. Meer |
| Zetting | Ongelijke daling van een gebouw of een deel ervan, bijvoorbeeld op klei- of veengrond. Meer |
| Doorslaand vocht | Regenwater dat door de buitenmuur naar binnen komt. Meer |
| Optrekkend vocht | Vocht dat vanuit de grond in een muur omhoog trekt. Meer |
| Slagregen | Regen die door de wind schuin tegen de gevel slaat; in Nederland vooral uit het zuidwesten en westen. Meer |
Regels en vergunning
| Begrip | Betekenis |
|---|---|
| Omgevingsvergunning | Vergunning van de gemeente die onder meer nodig kan zijn voor werk aan een monument of in een beschermd stadsgezicht. Meer |
| Rijksmonument | Gebouw dat door het Rijk als monument is aangewezen en in het monumentenregister staat. Meer |
| Gemeentelijk monument | Gebouw dat door de gemeente als monument is aangewezen. Meer |
| Beschermd stadsgezicht | Gebied waarvan het karakter als geheel wordt beschermd, met regels voor het uiterlijk van de bebouwing. Meer |
Methodologie
Het register is samengesteld uit de gangbare vakterminologie in de Nederlandse gevel- en metselbranche. De definities zijn in eigen woorden geschreven en bewust kort gehouden.
Waar een begrip in een algemeen bekende norm is vastgelegd, staat die norm erbij: NEN-EN 459-1 voor bouwkalk en NEN-EN 998-2 voor metselmortel. Steenformaten zijn afgerond en met "circa" aangeduid, omdat fabrikanten kleine afwijkingen hanteren.
Wat er niet in staat: productnamen, fabrikantspecifieke waarden en prijzen. De prijzen staan op de kostenpagina. Het register wordt aangevuld als er begrippen bijkomen; de peildatum verandert dan mee.
Zo citeer je deze bron
Bron: Begrippenregister gevelwerk, Gevelwerken Midden-Nederland, https://gevelwerkenmiddennederland.nl/gevelbegrippen/ (peildatum 13 oktober 2026).
Vrij te gebruiken met bronvermelding en een werkende link (licentie CC BY 4.0). Alle begrippen staan ook als open databestand op /gevelbegrippen.json. Elk begrip heeft een eigen anker, zodat je er direct naar kunt linken.
Wat mensen vooraf vragen
Mag ik deze begrippen overnemen?
Ja, onder CC BY 4.0: met bronvermelding en een werkende link naar deze pagina.
Mis je een begrip?
Laat het weten via het toelichtingsveld in het formulier. Het register wordt aangevuld.
Waar vind ik het databestand?
Op /gevelbegrippen.json, met per begrip de categorie, de betekenis en de link naar het anker op deze pagina.
Benieuwd wat je gevel kost?
Vier korte stappen invullen kost je een minuut. Een vakbedrijf uit Midden-Nederland neemt daarna contact met je op met een prijsindicatie, en pas daarna beslis je of je verder wilt.
Vrijblijvend · vaste prijs vooraf · in heel Midden-Nederland