Handvormsteen in de gevel: mooi, zacht en gevoelig

Hoe je handvorm herkent

Kijk van dichtbij naar de stenen. Handvorm heeft ongelijke randen, kleine deukjes, kleurovergangen binnen een steen en een oppervlak dat niet strak is. Het metselwerk ziet er levendig uit en de voegen zijn vaak breder en onregelmatiger.

Machinesteen is egaler en scherper. In Utrecht, Amersfoort en Woerden zie je handvorm in de oude binnenstad, en in de landhuizen langs de Vecht en op de Heuvelrug.

Zacht en poreus

Handvormsteen wordt vaak op lagere temperatuur gebakken en neemt meer water op dan harde machinesteen. Dat maakt hem gevoelig voor vorst en zout. Een steen die de dichte buitenhuid verliest, schilfert af en verweert verder. Zie afschilferende stenen. Daarom is het belangrijk dat de gevel kan drogen en de voeg zachter is dan de steen.

De juiste voeg

Bij handvorm hoort kalk of bastaardmortel. Een harde cementvoeg houdt het water in de steen en laat de steenrand verweren. Heeft een eerdere restauratie cement gebruikt, dan is dat vaak de oorzaak van schade aan de randen. Lees harde cementvoeg in een oude gevel en kalkmortel voegwerk.

Wat het kost

Kalkvoegwerk is handwerk en dus duurder dan cementgebonden werk. Reinigen is een kleinere post.

Een goede beoordeling

Laat de gevel beoordelen met foto's van de hele gevel en van enkele stenen met voeg. Vraag naar de steenhardheid en de voeghardheid, en naar een proefvlak voor mortel en kleur. Een zorgvuldige aanpak kost meer tijd maar spaart de steen, en dat is bij handvorm het hele punt.

Tweedehands steen zoeken

Voor herstel van handvormgevels is een passende steen van groot belang. Een nieuwe machinesteen valt in oud metselwerk meteen op, terwijl een tweedehands handvormsteen in kleur en structuur kan passen.

Het zoeken kost tijd, en soms is er geen exacte match. Een vakbedrijf met ervaring in oud metselwerk weet vaak waar het te vinden is, of mengt stenen zodat het resultaat rustig oogt. Vraag in de offerte waar de vervangende stenen vandaan komen.